NIEUW
Podcast-serie Canon sociaal werk
Verwante vensters
2009 Ontstaan van het vakgebied Disability Studies in Nederland
`Nothing about us without us`
eerste   vorige   homepage  
 
“Nothing about us, without us”. Met die slogan begint vakgebied Disability Studies (DS) vanaf de jaren tachtig aan een opmars in de academische wereld, vooral in de Angelsaksische landen. Tussen 1990 en 2000 blijven Disability Studies in Nederland beperkt tot incidentele activiteiten .
Bijna een decennium later komt er een nieuw initiatief van Handicap + Studie en ZonMw, met het Revalidatiefonds als partner. (1) In 2009 ontstaat vanuit deze samenwerking de stichting Disability Studies in Nederland (DSiN), met als doel Disability Studies te vestigen als permanent vakgebied. Waar handicap-gerelateerd onderzoek tot dan toe vooral over mensen met beperkingen ging, start DS een onderzoekslijn waarin mensen met beperking zelf de kennisagenda bepalen en mee uitvoeren.
De eerste kennisagenda bestaat uit een programmatekst voor een tweejarig onderzoeksprogramma Disability Studies, gefinancierd vanuit ZonMw, getiteld ‘Op het snijvlak van kennis, uitwisseling en belangen’. Dit programma voert zeven onderzoeksprojecten uit rond thema’s als in- en uitsluiting, participatie en beeldvorming (zie: Nooit geweten, nooit zo gemeten, 2012). Ook verschijnt er een bundel essays van jonge wetenschappers, deels met ervaringskennis: Kijk anders, zie meer (2012). Deze titels illustreren de inhoudelijke koers van DSiN: een beweging voor en door mensen met beperkingen, die ‘handicap’ duidt als sociaal vraagstuk en als vanzelfsprekend onderdeel van menselijke diversiteit. Dit zogenaamde ‘sociale model’ levert voor deze koers een belangrijk handvat, naast het VN-verdrag Handicap dat het mensenrechtenperspectief inbrengt.

Disability Studies krijgt vorm
In 2012 wordt Mieke Cardol de eerste lector DS aan de Hogeschool Rotterdam. Een jaar later gaat de eerste leerstoel DS van start aan de VU in Amsterdam. Die leerstoel wordt van 2013 tot 2020 bekleed door Geert van Hove. Sofie Sergeant, werkzaam als onderwijscoördinator bij DSiN, promoveert als eerste binnen deze leerstoel. Samen met co-onderzoeker Henriëtte Sandvoort heeft zij de samenwerking binnen inclusieve onderzoeksteams onderzocht. De door hen ontwikkelde Cabrio-training is ondertussen uitgegroeid tot een training op maat voor onderzoeksteams die inclusief willen werken met mensen op wie het onderzoek betrekking heeft.
Gezamenlijk met de leerstoel Disability Studies organiseert de stichting DSiN tot 2020 zo’n vier maal per jaar de populaire ‘DS bij de lunch’-lezingen, waar mensen uit de belangenwereld, maatschappelijke organisaties, onderwijs en wetenschap met elkaar over een specifiek thema in gesprek gaan.

Maatschappelijke ontwikkelingen
In de eerste jaren van het nieuwe millennium komt een aantal nieuwe wetten tot stand die diep ingrijpen in het leven van mensen met beperkingen: de WMO, de Jeugdwet, de WLZ en de Participatiewet. Tegen deze achtergrond ontwikkelt DSiN projecten met diverse gemeenten onder de noemer Inclusieve Steden en Gemeenten. Zo start de gemeente Almere in 2013 het eerste project Inclusieve Stad Almere, waar bewoners met en zonder beperkingen in het stadsdeel Stripheldenbuurt in een ‘living lab’ actieonderzoek verrichten om de cohesie in hun buurt te versterken.
De gemeente Nijkerk zet verbetering van arbeidsparticipatie van mensen met beperkingen op de politieke agenda en de gemeente West-Betuwe zet projecten op waardoor mensen met beperkingen vanzelfsprekender deelnemen in vrijetijdsbesteding en onderwijs, in diverse kleinere dorpskernen. Door middel van actieonderzoek werkt DSiN tegenwoordig samen met lokale belangenorganisaties aan toegankelijke en inclusieve buurten.

Internationale samenwerking
In 2010 is DSiN medeorganisator van een eerste internationale conferentie Disability Studies in Amsterdam. Met de vestiging van de leerstoel breidt de internationale samenwerking verder uit. In 2013 en 2017 volgen de internationale congressen ‘The Art of Belonging’. Met deze driedaagse congressen trekt DSiN zo’n driehonderd internationale wetenschappers en andere dragers van het vakgebied naar Nederland. Ook komen er verschillende Summerschools, in samenwerking met Patrick Devlieger, hoogleraar Disability Studies van de KU Leuven. Ze worden elk bezocht door een twintigtal, veelal jonge, onderzoekers met en zonder beperkingen uit diverse landen.
Als de leerstoel in 2021 overgaat van de VU in Amsterdam naar de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht, wordt de internationalisering nadrukkelijk voortgezet. De nieuwe hoogleraar Disability Studies, Aleid Schippers, neemt deel aan internationale kennisnetwerken zoals IASSIDD en organiseert een nieuwe reeks internationale Summerschools in samenwerking met de Hogeschool Rotterdam en de Haagse Hogeschool.

Weerbarstige praktijk
In de loop van de jaren tien blijken de eerdergenoemde wetten gericht op participatie, zorg dicht bij de burger en passend onderwijs, moeilijk uitvoerbaar. Bovendien gaat de invoering van de wetten gepaard met forse bezuinigingen. In de praktijk betekent dit dat mensen met een beperking voor hun voorzieningen aangewezen zijn op een zeer complexe bureaucratie, waardoor ze vaak niet (tijdig) de voorzieningen krijgen die ze nodig hebben. Evaluaties van Participatiewet en de Wmo duiden erop dat het leven voor veel mensen met beperkingen complexer wordt en dat de participatie niet toeneemt.
Na de invoering van deze wetten, in 2016, ratificeert Nederland het VN-verdrag Handicap. De wetten bemoeilijken de door de VN beoogde uitvoering van inclusieagenda’s dicht bij burgers. Bovendien wordt de implementatie van het verdrag in Nederland belegd bij het ministerie van VWS, wat lastig is voor de trans-departementale samenwerking die het VN-verdrag vereist.
In het maatschappelijk krachtenveld vallen zorgorganisaties, UWV en gemeentelijke uitvoeringsinstanties terug op oude ‘medische’ modellen. Dit wreekt zich in nationale kennisinfrastructuren, waar het inclusiedomein bij ‘de gemeente’ hoort, en ‘langdurige zorg’ bij het Rijk. Hierdoor is het moeilijk voor DSiN en andere stakeholders om op landelijk niveau een op inclusie en emancipatie gerichte kennisagenda van de grond te tillen.
Bovendien blijkt een meer activistische of kritische benadering, gericht op maatschappelijke én academische verandering, moeilijk te rijmen met de op zorg en gezondheid gerichte Nederlandse beleids- en onderzoekstraditie. DSiN zoekt in de loop der jaren dan ook steeds nadrukkelijker verbindingen met plekken en organisaties waar beleid en onderzoeksagenda’s bepaald worden. Deze keuzes hebben immers verstrekkende gevolgen voor hoe men naar ‘handicap’ kijkt. Vooral hebben ze grote invloed op het dagelijks leven van mensen met beperkingen en hun naasten.

Epistemisch (on)recht
De huidige leerstoelgroep besteedt aandacht aan de factoren en structuren die de kennis en de belangen van mensen met ‘handicap-ervaring’ veelal marginaliseren: in haar inaugurale rede noemt Alice Schippers dit fenomeen ‘epistemisch onrecht’.
Inmiddels werkt een groeiende groep promovendi aan antwoorden op dit onrecht. Met creatieve methoden, soms ook voorbij de (wetenschappelijke) taal, zoekt men nieuwe concepten die de doorgaans zo vanzelfsprekende binariteiten als abled/disabled of normaal/niet normaal doorbreken. Zo worden nieuwe en transformerende beelden van mens en samenleving doordacht en geleefd, waarin ‘handicap’ verwijst naar een eigen wijze van in de wereld staan en een uiting is van diversiteit. Denk aan de internationale en intersectionele ‘crip’-theory: een kritiek op dwingende normen van het valide, of zogenaamd ‘normale’ lichaam versus het onbegeerlijke, ongewenste gehandicapte lichaam, in een interessant verbond tussen activisme, kunst en de leefwereld van mensen met een handicap.
Epistemische (on)rechtvaardigheid zal ook de komende jaren centraal staan bij de leerstoel in Nederland. Disability Studies in Nederland blijft streven naar onderwijs, onderzoek en kennisdeling voor en door mensen met een beperking, voor mensen in en buiten de academie.

Publicatiedatum: 23-09-2014
Datum laatste wijziging :23-10-2023
Auteur(s):
Verwante vensters
Verder studeren
Literatuur
Links
Studieopdrachten Klik hier om de studieopdrachten te bekijken
Video

YouTube, 21 augustus 2012 | The Social Model of Disability - Disability Studies begins with an assumption that disability is created by society and constitutes a form of social oppression which results in the exclusion of people who have impairments. The approach is often referred to as the "Social Model of Disability". It, essentially, rejects a medical model of impairment, which understands disability as residing within the individual as a "limitation" or fault to be cured or contained by professionals or institutions. The basic question posed in a medical model approach is "what is wrong with you and how will this prevent you from being included in society?"
The Social Model locates disability within society and shifts the responsibility for inclusion to society as a whole. The question posed becomes "What do we need to do to ensure you can be included in your chosen activity?" Inclusion and the removal of barriers to participation in society is therefore the responsibility of society rather than being vested in the personal attributes of a particular individual. In Québec we adhere to a modified World Health Organization model of the construction of disability by society. This is termed the "Processus de Production du Handicap" (PPH) model. Disability is understood through the analysis of barriers and facilitators which confront a person who has an impairment.

eerste   vorige   homepage