Toelichting bij Versie 2.1

In december 2006 verscheen versie 1.1 van de Canon Sociaal Werk. Deze eerste canon bestond uit tien 'vensters' waarmee een inkijkje geboden werd in de geschiedenis van sociaal werk sinds het midden van de negentiende eeuw. Op die canon zijn veel reacties binnen gekomen. Vooral van mensen en instanties die het initiatief prezen. De zorg van de initiatiefnemers om een haperend historisch bewustzijn bleek breed gedragen te worden. De behoefte om sociaal werkers meer inzicht te geven in de geschiedenis van hun vak werd door velen gedeeld. Een aantal organisaties werden bereid gevonden om als 'maatschappelijke aandeelhouders' een verdere uitbouw van de Canon financieel te ondersteunen. Zo ontstonden de versies 1.2 en 1.3, waarin het aantal vensters groeide tot 35.

Inmiddels was er ook een initiatief genomen om een Canon Sociaal Werk voor Vlaanderen tot stand te brengen en daarbij gelijk op te trekken met de Nederlandse canon. Dat leidde in september 2008 tot een aanvraag bij de Nederlandse overheid en het Vlaamse departement voor welzijn om middelen ter beschikking te stellen waardoor de redactie aan de canon (tot dan het resultaat van vrijwilligerswerk) een kwaliteitsimpuls zou kunnen geven. Deze canon, versie 2.1, is daarvan het resultaat. Het aantal vensters is uitgebreid tot vijftig. De vensters zijn qua lengte geüniformeerd tot ongeveer 500 woorden elk. De achtergrondinformatie en doorverwijzingsopties zijn enorm uitgebreid. Gericht op het beroepsonderwijs zijn er bij elk venster vervolgens studieopdrachten opgenomen en is er - voor iedereen - een canonquiz toegevoegd, waarmee de lezer zijn kennis kan toetsen. Bovendien is de zoekfunctie verbeterd en kan de bezoeker via verkorte versies op basis van werksoorten sneller zijn of haar weg vinden.

Met deze kwaliteitsinvestering wil de redactie zowel de informatiewaarde als de gebruikswaarde van de canon verbeteren. Daarbij streeft zij er naar dat de canon zijn weg zal vinden in het beroepsonderwijs, waar de belangstelling voor de geschiedenis van het vak de laatste jaren zichtbaar toeneemt. In combinatie met twee recente verschenen basisboeken, te weten Maarten van der Linde, Basisboek Geschiedenis sociaal werk in Nederland (SWP, 2008) en Jan Bijlsma en Hay Janssen, Sociaal werk in Nederland. Vijfhonderd jaar verheffen en verbinden. (Coutinho, 2008), en in samenwerking met docenten probeert de redactie in de studieprogramma's het verwerken van de geschiedenis een actieve plaats te geven. De studieopdrachten die nu bij elk venster zijn opgenomen leveren daar het eerste materiaal voor. Om het makkelijker te maken de vensters in de context van de tijd te plaatsen is elk venster gelinkt met het daarbij horende tijdvak, conform de indeling in tien tijdvakken zoals die momenteel in het lagere en voortgezet onderwijs in Nederland wordt gehanteerd. Het is de bedoeling om in de toekomst daar zowel voor studenten als docenten nog meer gericht materiaal voor te ontwikkelen. Bijvoorbeeld door het toevoegen van een aantal 'verbindende essays', waarin een aantal auteurs proberen verbanden en 'rode lijnen' tussen de verschillende vensters aan te leggen.

Het aardige van deze zich steeds verder ontwikkelende canon is dat hij daardoor steeds gemakkelijker doelwit wordt van kritiek. Hoe vollediger de canon suggereert te zijn, hoe duidelijker de hiaten en omissies voor het voetlicht treden. De eerste versie van tien vensters was in dat opzicht minder kwetsbaar (want dan moet je scherp kiezen) dan de huidige versie van vijftig. In de voorbereiding (de voortgang van deze versie was steeds te zien op het internet) zijn de redactie al verschillende kanttekeningen ter ore gekomen: waarom geen apart venster voor de beroepsopleidingen, waar blijft het JAC, slachtofferhulp, het Oranjefonds? Waarbij meteen als wisselgeld een venster werd benoemd dat er dan wel uit zou kunnen.

De redactie juicht deze kritiek van harte toe. Zo moet de Canon ook werken, als een uitnodiging om er iets aan toe te voegen, om mee te denken en mee te schrijven. De vijftig vensters die de versie 2.1 van de canon vormen, bieden geen compleet overzicht, hebben ook niet de pretentie volledig te zijn. Zij dragen - onvermijdelijk - de sporen van de persoonlijke interesses van de redactieleden en zijn soms het resultaat van compromissen in de redactionele besluitvorming.

In elke versie kondigt zich daarom in feite al weer een volgende versie aan. Dat is ook het spannende van het werken aan een canon. Het is nooit af. Zo denkt de redactie er aan om per werksoort deelcanons te laten ontstaan, waarvan een enkel venster in de hoofdcanon terecht komt, maar een flink aantal in een eigen werksoortcanon een plek vinden. De verkorte versies die in deze versie al per beroepsveld aangegeven worden, zouden in deze formule aanmerkelijk aan kwaliteit en informatiewaarde kunnen winnen.

Nieuwe vensters hoeven ook niet altijd door de redactie geschreven te worden, maar kunnen ook door docenten en/of studenten ingevuld worden, waarbij de redactie de kwaliteit bewaakt. Zo kan een nieuwe versie van de canon een meer wikipedia-achtige productiestructuur krijgen. Bijvoorbeeld doordat studenten als studieopdracht de taak krijgen om een venster (inclusief verwijzingen) te maken over het JAC, Slachtofferhulp of één van de vele tientallen belangwekkende initiatieven die ooit genomen zijn en nu nog geen plek hebben gekregen in deze etalage van de geschiedenis. Ook op dit punt laat de redactie zich graag door haar critici inspireren.

In de zomermaanden van 2009 krijgt de Vlaamse canon een vergelijkbare update als nu de Nederlandse versie. Ondertussen zal ook een nieuwe canon tot ontwikkeling worden gebracht: de Canon Sociaal Werk Internationaal. Veel van wat er in de lage landen aan sociaal werk door de eeuwen heen van de grond is gekomen is geïnspireerd door initiatieven en geschriften van mensen die ver buiten het Nederlandse taalgebied actief waren (en zijn). We hebben het, zoveel is wel duidelijk, niet allemaal zelf verzonnen. Deze internationale denkers krijgen een plaats in een aparte canon, waarvan u de komende maanden op www.canonsociaalwerk.eu/int de vorderingen kunt volgen. Nogmaals: ook hier zijn opmerkingen en suggesties meer dan welkom.

Er zijn inmiddels een aantal relevante publicaties over de canon verschenen:

oktober 2009
Redactie