1823 Zedelijke Verbetering van Gevangenen
Reclassering tussen dwang en vrijwilligheid
eerste   vorige   volgende   laatste

Vanaf de jaren 1770 ontstond een grotere gevoeligheid voor het lijden van de medemens, ook van de misdadige medemens. Humanitaire hervormers waren verontwaardigd over misstanden in de gevangenis. Hoe zou een ex-gedetineerde na een jarenlang verblijf in deze erbarmelijke omstandigheden zijn leven weer op de rails kunnen krijgen?
In deze context werd in 1823 het Genootschap tot Zedelijke Verbetering der Gevangenen opgericht, de voorloper van de tegenwoordige Reclassering Nederland. De oprichters waren prominente leden van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen (het Nut), vooral de Friese filantroop Willem Hendrik Suringar (1790-1872). In de gehele negentiende eeuw was reclasseringswerk uitsluitend particulier initiatief. Leden van het Genootschap bezochten gevangenen, verspreidden lectuur en verzorgden onderwijs. Zij deden ook onderzoek, wezen op misstanden en deden hervormingsvoorstellen, zoals het scheiden van kinderen en volwassenen. De ex-gedetineerde kon bij de leden aankloppen om hulp bij het vinden van werk.

Bij dit werk werden zij geïnspireerd door het voorbeeld van de Britse gevangenishervormer John Howard (1726-1790) maar vooral door Elisabeth Fry (1780-1845) die beroemd werd door de hervormingen die ze in 1817 en latere jaren in Britse gevangenissen wist te realiseren. Fry maakte persoonlijk kennis met de pedagoge en schrijfster Barbara van Meerten-Schilperoort (1778-1853) die in Nederland een van de eerste vrouwen was die gevangenen ging bezoeken (Gouda, 1832). Vanaf de jaren 1880 – gelijk op met de aandacht voor de sociale quaestie – groeide het besef dat criminaliteit samenhangt met sociale omstandigheden (armoede, woningnood, werkloosheid). Het belang van preventief werk vond meer erkenning. In 1910 werd de betrokkenheid van de overheid vastgelegd in de eerste Reclasseringsregeling. Deze regeling gaf ook het startsein voor overheidssubsidie. Tegelijkertijd kreeg het Genootschap concurrentie van tientallen verenigingen die zich ook met reclassering bezighielden, vaak vanuit de geheelonthoudersbeweging en de verslavingszorg. Ook het Leger des Heils breidde haar reclasseringswerk uit. Bovendien verzuilde de reclassering vanaf 1917 in rap tempo.

De ervaring (ook van de elite!) met gevangenschap tijdens de Tweede Wereldoorlog creëerde een breed draagvlak voor humanisering van het strafrecht. De invloedrijke ‘Utrechtse School’ vroeg aandacht voor de ‘delinquent als totale mens’. Voor de begeleiding van de ex-gedetineerde bij zijn terugkeer in de samenleving werd het nieuwe begrip ‘resocialisatie’ gemunt. Individueel maatschappelijk werk werd een belangrijke hulpverleningsmethode binnen de reclassering. De reclassering werd in de jaren vijftig uitgebouwd en geprofessionaliseerd. De maatschappijkritische stroming kreeg sinds einde jaren zestig grote invloed. De dader werd nu vooral gezien als slachtoffer van maatschappelijke omstandigheden. Ook wilde de reclassering – die intussen vrijwel volledig door de overheid werd gefinancierd – zo onafhankelijk mogelijk van justitie opereren. In de jaren zeventig nam de geregistreerde criminaliteit toe en parallel daarmee veranderde het politieke klimaat: minder tolereren en gedogen. In de reclassering stak de wind van nieuwe zakelijkheid op. De reclasseringsverenigingen waren al eerder gereorganiseerd tot 19 zelfstandige reclasseringsstichtingen met elk hun eigen beleid. In 1995 werden deze stichtingen samengevoegd in één landelijke stichting Reclassering Nederland. Ook de werkwijze werd aan de tijdgeest van efficiency aangepast.
Samen met Reclassering Nederland vormen de Stichting Verslavingsreclassering GGz en Leger des Heils/Jeugdzorg en Reclassering ‘de reclassering’ in Nederland. De Wmo legt sinds 2007 de verantwoordelijkheid voor de nazorg van ex-gedetineerden bij gemeenten. Binnen justitie en reclassering ontstond ruimte voor nieuwe inhoudelijke oriëntaties en aandacht voor het onderbouwen van methodisch handelen in gedwongen kader.

Auteur(s): Maarten van der Linde,
Verder studeren
Literatuur
  • Franke, Herman (1990), Twee eeuwen gevangen. Misdaad en straf in Nederland. Utrecht: Het Spectrum (Aula).
  • Franke, Herman (1996), De macht van het lijden. Twee eeuwen gevangenisstraf in Nederland. Amsterdam: Uitgeverij Balans.
  • Hermanns, Jo, Anneke Menger (2009), Walk the line. Over continuïteit en professionaliteit in het reclasseringswerk. Amsterdam; SWP. Openbare les 20 maart 2009, Hogeschool Utrecht
  • Maris, A.J. (red.) (1991), Tussen roeping en beroep. Honderd jaar Reclassering Leger des Heils in Nederland. Arnhem: Gouda Quint.
  • Menger, Anneke, Lous Krechtig (2006), Het delict als maatstaf. Methodiek voor werken in gedwongen kader. Amsterdam: SWP. Utrecht: Reclassering Nederland. Tweede licht herziene druk.
  • Schuyt, Kees, Max Kommer (1998), Niet bij straf alleen. De spanning tussen idealisme en realisme in het reclasseringswerk. Amsterdam: AUP. Verschenen ter gelegenheid van het 175-jarig bestaan van de reclassering.
Aanvullend materiaal
Links
Studieopdrachten Klik hier om de studieopdrachten te bekijken
eerste   vorige   volgende   laatste